HI tilrår oppdrettarane å finne giftfrie impregneringsmiddel

Tralopyril har i aukande grad erstatta kopar som impregneringsmiddel i oppdrett for å hindre tilgroing. På bestilling frå Fiskeridirektoratet har HI summert opp miljøeffektar av å bruke stoffet.

– Det lek kontinuerleg tralopyril frå impregnerte nøter, men stort sett på låge nivå. Spyling av nøter kan derimot gje pulsar med giftkonsentrasjonar mange gonger høgare enn det vi reknar som trygt for dyrelivet i sjøen. Slike pulsar inneber risiko for akutte effektar på sårbare organismar.

Det seier havforskar Bjørn Einar Grøsvik om resultata frå studiar der HI har simulert utslepp frå nøtene ved hjelp av avanserte datamodellar.

Førstegongs utsetjing av nøter impregnerte med tralopyril, kan òg gje skadelege utslepp. 

– Eg understrekar at vi førebels ikkje veit nok til å kunne seie om tralopyril er eit betre val for miljøet enn kopar, seier Grøsvik.

Svært giftig for marine organismar

Det er dokumentert at tralopyril er svært giftig for marine organismar, særleg i tidlege livsstadium. Tralopyril hemmar energiproduksjon i cellene og kan føre til død. 

Stoffet har kort halveringstid i vatn (9-16 timar), men kan vare lenger i sjøbotn og er giftig i lågare konsentrasjonar enn kopar.

Tidlegare forsking har vist førekomstar av tralopyril i miljøet rundt oppdrettsanlegg – opptil ein kilometer frå anlegga.

Blir tatt opp i næringskjeda

– Stoffet er også påvist i botndyr, fisk, kril, reke og blåskjel, noko som viser at det blir tatt opp i næringskjeda, seier Grøsvik.

Det er òg påvist at tralopyril kan bli danna om til trifluoracetat. 

– Trifluoracetat er ein kjemikalie som blir brote særs sakte ned i naturen, og vi ønsker difor å redusere tilførslar av slike stoff til miljøet, forklarer havforskaren.

Impregnering hindrar groe

Impregnering blir brukt for å hindre groe – til dømes algar og skjel – på nøter. Tilgroing kan påverke gjennomstrøyminga av friskt sjøvatn i merdane, og dermed også dyrevelferda.

Fram til 1990-talet vart det brukt mest tributyltinn (TBT), som mellom anna har hormonforstyrrande eigenskapar. Då det vart forbode, gjekk næringa over til kopar. 

Sidan kopar òg er miljøskadeleg, har bruken av tralopyril auka kraftig dei siste ti åra. Bruk i oppdrett er godkjend av Miljødirektoratet.

Tilrår giftfrie alternativ

– Det er positivt at bruken av kopar har gått ned. Det som ikkje er positivt, er at eitt giftig stoff er erstatta med eit anna. Bransjen bør finne giftfrie alternativ. Der tralopyril eller andre giftstoff likevel blir brukt, tilrår vi at ein ikkje spyler, seier Grøsvik.

Den same tilrådinga gjeld for andre nye impregneringsmiddel, som sink- og koparpyrithion, sjølv om desse ikkje er fullstendig risikovurderte i dag. 

– Desse to stoffa blir gjerne brukt saman med tralopyril, og det kan tenkast at dei gjensidig forsterkar negative effektar av kvarandre, seier Grøsvik. 

Må forske meir

Grøsvik meiner vi treng meir kunnskap om langtidseffektar av tralopyril – og av andre kjemikaliar brukte til impregnering.

– I dag veit vi til dømes for lite om korleis pulsar av den storleiken som er vist i modelleringane, påverkar sårbare organismar over tid, seier han.

Se også denne saka: Åtvarar om nytt impregneringsstoff

Referanse

Bjørn Einar Grøsvik, Manuel Aghito, Aasim Ali, Ylva Taule Storås, Guldborg Søvik og Monica Sanden: «Kunnskapsbestilling – nye impregneringsmidler». Rapport fra havforskningen 2026-40